Bireysel Emeklilikte Hangi Fonlar Alınabilir?
Bireysel Emeklilik Sistemi (BES), bireylerin emeklilik dönemleri için bugünden tasarruf yapmalarını sağlayan, devlet tarafından da %30 gibi önemli bir oranda teşvik edilen değerli bir yatırım aracı sistemidir.
Sistemin en büyük gücü, ödenen katkı paylarının kişisel birikim hesaplarında pasif bir şekilde durması yerine, profesyonel fon yöneticileri tarafından yönetilen emeklilik yatırım fonlarında değerlendirilmesidir.
Bu fonlar, birikimlerin uzun vadede enflasyon karşısında değerini korumasına ve potansiyel olarak büyümesine olanak tanıyabilir. Ancak sistemdeki çok sayıda fon çeşidi, katılımcılar için "Hangi fonu seçmeliyim?" sorusunu da beraberinde getirir.
Unutulmamalıdır ki yasal düzenlemeler gereği fon tavsiyesinde bulunmak mümkün değildir. Bu yazının amacı da BES fonları ve BES fon çeşitleri hakkında bilgi vererek, katılımcıların kendi yatırımcı profillerine en uygun BES fon seçimi yapabilmeleri için bir rehber sunmaktır.
BES Fonu Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli?
Bilinçli şekilde bireysel emeklilik fonu seçimi yapmak, BES birikiminizin gelecekteki değerini doğrudan etkileyen en önemli adımdır. Bu seçim, kişisel bir yatırım kararıdır ve birkaç kritik faktörün dikkatlice değerlendirilmesini gerektirir. Sadece yüksek getiri potansiyeline odaklanmak yerine, kendi finansal durumunuzu ve beklentilerinizi analiz ederek dengeli bir karar vermelisiniz.
Fon seçimi yaparken göz önünde bulundurulması gereken temel unsurlar şunlardır:
• Risk profili: Yatırım yaparken ne kadar risk alabileceğinizi belirlemeniz ilk adımdır. Piyasada yaşanabilecek dalgalanmalara karşı ne kadar toleranslısınız? Anaparanızı korumak mı önceliğiniz, yoksa daha yüksek getiri için daha fazla risk mi alabilirsiniz?
Bu soruların cevabını netleştirmek için, BNP Paribas Cardif tarafından sunulan risk anketi gibi araçlardan faydalanabilirsiniz. Bu anketler, yatırımcı karakterinizi düşük risk, orta risk, yüksek risk, çok yüksek risk gibi) anlamanıza yardımcı olacaktır.
• Yaş ve emekliliğe kalan süre: Yatırım ufkunuz, alabileceğiniz risk seviyesini doğrudan etkiler. Emekliliğinize daha uzun bir süre varsa (örneğin 20 ya da 30 yıl gibi), piyasadaki kısa vadeli dalgalanmaları tolere etmek ve hisse senedi gibi daha yüksek riskli ama uzun vadede getiri potansiyeli de yüksek olan fonlara yatırım yapmak daha mantıklı olabilir. Emekliliğe yaklaştıkça, genelde anaparayı korumaya yönelik daha temkinli ve düşük riskli fonlara geçiş yapmak tavsiye edilir.
• Getiri beklentisi: Beklentilerinizin gerçekçi olması önemlidir. Yüksek getiri genellikle yüksek risk anlamına gelir. Kendi getiri hedeflerinizi belirlerken, seçtiğiniz fonların risk seviyeleriyle bu beklentilerin uyumlu olup olmadığını değerlendirmelisiniz.
• Fonların içeriği ve stratejisi: Seçmeyi düşündüğünüz fonların hangi varlıklara (örneğin hisse senedi, borçlanma araçları, altın, döviz gibi) yatırım yaptığını anlamak, bilinçli bir karar vermenin temelidir. Fonun yatırım stratejisini ve geçmiş performansını incelemek, geleceğe yönelik bir fikir verebilir.
BES Fonlarında Portföy Dağılımı Nasıl Belirlenmeli?
Bireysel emeklilikte fon dağılımı yapmak, "tüm yumurtaları aynı sepete koymama" prensibine dayanır. Bu, riskin dağıtılması ve farklı piyasa koşullarında portföyün dengede kalmasına yardımcı olan bir stratejidir. Tek bir fon türüne yatırım yapmak yerine, kendi risk profilinize ve beklentilerinize uygun farklı fon türlerinden oluşan bir portföy (fon sepeti) oluşturmak, daha akılcı bir yaklaşımdır.
Örneğin, orta düzeyde risk alabilen bir yatırımcı, portföyünün bir kısmını hisse senedi içeren daha agresif fonlara, bir kısmını devlet tahvili gibi daha güvenli enstrümanlar içeren borçlanma araçları fonlarına ve bir kısmını da altın gibi alternatif yatırım araçları fonlarına paylaştırabilir.
BES fonlarında portföy çeşitliliği bir varlık sınıfının performansı düştüğünde, diğerinin performansının bu düşüşü dengelemesine yardımcı olabilir. Katılımcılar, bir yılda 12 kez fon dağılımını değiştirme hakkına sahiptir. Piyasa koşulları veya kişisel finansal hedefler değiştikçe, bu hak kullanılarak portföy yeniden dengelenebilir. BES fon yönetimi, bu değişiklikleri bilinçli bir şekilde yapmayı gerektirir.
BES Fon Performansı Nasıl Değerlendirilir?
Fonların geçmiş performansını değerlendirmek, gelecekteki performansları için bir garanti olmasa da fonun yönetim stratejisi ve potansiyeli hakkında önemli ipuçları sunar. Fon performansları değerlendirilirken sadece kısa vadeli (son 1 ay ya da 3 ay gibi) getirilere odaklanmak yanıltıcı olabilir. Özellikle uzun vadeli bir yatırım olan BES için, fonların en azından son 1, 3 ve 5 yıllık getirilerine bakmak daha sağlıklı bir yaklaşımdır.
Performans değerlendirmesi yaparken dikkat edilmesi gerekenler:
• Enflasyon üzeri getiri: Bir fonun gerçek başarısı, enflasyonun üzerinde bir getiri sağlayıp sağlamadığıyla ölçülür. Bir fonun nominal getirisi pozitif olsa bile, eğer bu getiri enflasyon oranının altında kalıyorsa, birikiminiz aslında reel olarak değer kaybetmiş demektir.
• Kıyaslama ölçütü (Benchmark): Her fonun, kendi performansını karşılaştırdığı bir kıyaslama ölçütü bulunur (örneğin BIST 100 Endeksi ve TÜFE gibi). Fonun getirisini, kendi kıyaslama ölçütünün getirisiyle karşılaştırmak, fon yöneticisinin başarısı hakkında fikir verir.
• Standart sapma (Volatilite): Fonun getirisindeki dalgalanma seviyesini gösterir. Yüksek standart sapma, fonun daha riskli olduğunu ifade eder.
BES Fonları Nereden ve Nasıl Takip Edilir?
Katılımcılar, kendi fonlarının performansını ve genel piyasa verilerini birkaç farklı kanaldan kolayca takip edebilirler.
• Emeklilik şirketlerinin internet siteleri ve mobil uygulamaları: Müşterisi olduğunuz emeklilik şirketinin çevrimiçi kanalları, kendi fonlarınızın anlık değerlerini, geçmiş performanslarını ve portföy dağılımlarını takip etmek için en pratik yoldur. BNP Paribas Cardif olarak, internet sitemizde yer alan BES fonları ve performansları sayfasından tüm fonlarımızın detaylarına ulaşabilirsiniz.
• Emeklilik Gözetim Merkezi (EGM): EGM'nin internet sitesi (egm.org.tr), tüm emeklilik şirketlerinin tüm fonlarının performanslarını karşılaştırmalı olarak sunar. Tarafsız ve kapsamlı bir kaynaktır.
• Kamuya Aydınlatma Platformu (KAP): Fonlarla ilgili tüm resmi duyurular, fon dönemsel raporlamalar, fon izahname ve iç tüzükleri KAP üzerinden yayımlanır. Daha detaylı araştırma yapmak isteyenler için önemli bir adrestir.
• BEFAS Bilgilendirme Platformu (BEFAS) : BEFAS Bilgilendirme Platformu, başka şirketlerin fonlarını seçmek isteyen katılımcıların fon seçenekleri hakkında bilgilendirilmesi, bu seçeneklerin değerlendirilebilmesi ve fonlar arasında karşılaştırma yapabilmesi için kurulan bilgilendirme platformudur.
• Aylık fon bültenleri: BNP Paribas Cardif gibi emeklilik şirketleri, katılımcılarına düzenli olarak gönderdiği aylık fon bültenleri ile piyasa gelişmeleri, fon performansları ve gelecek beklentileri hakkında değerli bilgiler sunar. Bu bültenleri takip etmek, fon kararlarını verirken önemli bir rehber olabilir.
BES Fonları Faizli mi? Faizsiz Alternatifler Nelerdir?
Bireysel Emeklilik Sistemi, farklı yatırım tercihlerine ve hassasiyetlere sahip tüm katılımcılara hitap edecek şekilde tasarlanmıştır. Bu nedenle sistemde hem faiz içeren hem de faizsiz yatırım enstrümanlarına odaklanan fon seçenekleri bulunmaktadır.
BES faizli fon portföyünde ağırlıklı olarak devlet tahvili, hazine bonosu, özel sektör borçlanma araçları ve mevduat gibi faiz geliri getiren enstrümanları bulunur. Bu fonlar görece daha düşük riskli ve daha öngörülebilir getiri yapısına sahiptir.
Faiz hassasiyeti olan katılımcılar için ise, portföyünde faizli hiçbir enstrümana yer vermeyen, katılım bankacılığı prensiplerine uygun olarak yönetilen BES faizsiz fonlar bulunmaktadır. Bu fonlar, yatırımlarını genellikle şu tür araçlar üzerinden yapar:
• Katılım endekslerine dahil olan şirketlerin katılım hisse senetleri.
• Kira sertifikaları, yani sukuk.
• Altın ve diğer kıymetli madenler.
• Katılım bankalarında açılan katılma hesapları.
• Diğer faizsiz sermaye piyasası araçları.
Katılımcılar, kendi inanç ve tercihlerine göre bu iki fon türü arasında rahatça seçim yapabilirler.
Bireysel Emeklilik Fonları Hangi Hisse Senetlerine Yatırım Yapar?
Portföyünde hisse senedi bulunduran BES fonları, katılımcıların birikimlerini borsada işlem gören şirketlerin ortaklık paylarına yatırarak, bu şirketlerin büyüme potansiyelinden pay almalarını sağlar. Fonların hangi hisse senetlerine yatırım yapabileceği, fonun türüne ve yatırım stratejisine göre belirlenir.
• Standart hisse senedi fonları: Genellikle Borsa İstanbul'da işlem gören ve BIST 100 veya BIST 30 gibi ana endekslere dahil olan, piyasa değeri yüksek, likit ve istikrarlı şirketlerin hisse senetlerine yatırım yaparlar.
• Katılım hisse senedi fonları: Sadece faizsiz finans prensiplerine uygun faaliyet gösteren ve katılım endekslerinde yer alan şirketlerin hisse senetlerine yatırım yapabilirler.
• Yabancı hisse senedi fonları: Portföylerinin önemli bir kısmını yurt dışı borsalarda (S&P 500 ve Nasdaq gibi) işlem gören uluslararası büyük teknoloji, sağlık veya sanayi şirketlerinin hisse senetlerine yatıran fonlardır. Bu sayede katılımcılar, uluslararası piyasalardaki büyüme fırsatlarına da ortak olabilirler. Katılımcılar, fonların portföy dağılım raporlarınıemeklilik şirketlerinin internet sitelerinden inceleyerek, birikimlerinin hangi şirketlere yatırıldığını şeffaf bir şekilde görebilirler.
BES Fonları Hakkında Sık Sorulan Sorular
BES’te kaç adet fon seçilir?
BES katılımcıları, bireysel emeklilik hesabındaki birikimin ve ödenen katkı paylarının fonlar arasındaki dağılım oranları veya tutarları, bir yılda azami on iki kez değiştirilebilir. Katılımcı her fon dağılımı değişikliğinde, BEFAS üzerinden sunulan fonlar dâhil olmak üzere azami yirmi fon tercihinde bulunabilir. Katılımcı, dilerse tüm birikimini tek bir fona yönlendirebilir, dilerse de riskini dağıtmak amacıyla birden fazla fondan oluşan bir sepet oluşturabilir. Önemli olan, seçilen fonların toplamının %100'e ulaşmasıdır. Farklı risk seviyelerindeki çeşitli fonlardan bir portföy oluşturmak, genellikle tavsiye edilen bir yaklaşımdır.
Bireysel emeklilikte fon değişikliği nasıl yapılır?
BES fon değişikliği işlemi oldukça basittir. Katılımcılar, müşterisi oldukları emeklilik şirketinin internet şubesi, mobil uygulaması veya çağrı merkezi aracılığıyla fon dağılımı değişikliği talebinde bulunabilirler.
Müşteriler poliçelerinin yürülüğe giriş tarihinden itibaren 1 yıl içinde, 12 kez fon dağılımını olarak değiştirme hakkı bulunmaktadır. Bu hak, piyasa koşullarına veya kişisel yatırım stratejisindeki değişikliklere uyum sağlama konusunda yatırımcılara büyük bir esneklik sunmaktadır.
BES devlet katkısı hangi fona yatırılır?
Devlet katkısı tutarları, katılımcıların kendi seçtikleri fonlardan ayrı, özel olarak kurulmuş Devlet Katkısı Fonları’nda değerlendirilir. Bu fonların portföyü, genellikle daha temkinli ve düşük riskli enstrümanlardan, büyük oranda devlet tahvilinden oluşur. Katılımcılar bu fonu doğrudan seçemez veya değiştiremezler; devlet katkısı otomatik olarak bu devlet katkısı fonlarında birikir.
BES fon getirileri ne zaman hesaba geçer?
BES fonlarının değerleri, Borsa İstanbul'un açık olduğu her iş günü sonunda, portföylerindeki varlıkların güncel piyasa değerlerine göre yeniden hesaplanır ve sonraki iş günü geçerli olacak şekilde açıklanır. Bu fon fiyatı, katılımcının birikim hesabındaki toplam fon payı adedi ile çarpılarak güncel birikim tutarı bulunur. Yani getiriler, günlük olarak fon fiyatlarına yansır ve dolaysıyla da katılımcının hesabına da yansımış olur.
BES fonları mantıklı bir yatırım mı?
Bireysel Emeklilik Sistemi, özellikle %30 devlet katkısı teşviki ve uzun vadeli birikim disiplini sağlaması nedeniyle, emeklilik dönsemine yönelik tasarruf yapmak için son derece mantıklı bir yatırım aracıdır. Doğru bir fon dağılım stratejisi ile yönetildiğinde, BES fonlarının özellikleri sayesinde birikimlerin enflasyon karşısında erimesinin önüne geçilebilir ve reel bir getiri sağlanabilir. Farklı BES planları incelenerek, kişisel hedeflere en uygun yapı seçilebilir.